مادرانی که کودکان خجالتی پرورش میدهند | دلایل، پیامدها و راهکارهای درمان
مقدمه
احمد نوجوان ۱۶ سالهای است که به دلیل سبک تربیتی مادرش، به فردی گوشهگیر و کمرو تبدیل شده است.
این مادر که به دلیل تکفرزند بودن احمد همواره نگران اوست، اجازه انجام کارهای ساده را به او نمیدهد و همین موضوع باعث شکلگیری شخصیتی خجالتی و منزوی در او شده است.
بسیاری از مادران ناخواسته شرایطی را ایجاد میکنند که نتیجه آن پرورش کودکانی کمرو و ناتوان در برقراری روابط اجتماعی است.
در این گفتوگو با ژیلا آهنگرزاده، روانشناس بالینی، دلایل و راهکارهای این موضوع بررسی شده است.
چرا برخی مادران باعث پرورش کودکان خجالتی میشوند؟
۱. ژن و وراثت
والدین کمرو و خجالتی معمولاً این الگو را به فرزندان خود منتقل میکنند.
۲. محیط و تربیت
سبک تربیتی مادران بیش از حد مراقب، نقش مهمی در شکلگیری خجالتی بودن دارد.
محدود کردن حضور کودک در جمع و انجام همه کارها بهجای او، مانع رشد استقلال و مهارتهای اجتماعی میشود.
۳. آگاهی
نبود آگاهی کافی از اصول صحیح تربیتی میتواند ویژگی خجالتی بودن را تشدید کند.
با افزایش آگاهی و آموزش مهارتهای ارتباطی، میتوان این خصوصیت را کاهش داد.
مادران چگونه ناخواسته کودک خجالتی تربیت میکنند؟
- محدود کردن حضور کودک در جمعهای خانوادگی
- جلوگیری از انجام کارهای ساده مثل خرید
- انجام تمام امور بهجای کودک
- ترساندن کودک از محیط بیرون
- کنترل بیش از حد و مراقبت افراطی
- مقایسه کودک با دیگران
- اجازه ندادن به کودک برای تجربه و اشتباه کردن
این رفتارها به مرور موجب کاهش اعتماد به نفس، دوری از جمع و مشکلات اجتماعی در مدرسه و محیط بیرون از خانه میشود.
راهکارهای عملی برای کاهش خجالتی بودن کودکان
۱. بازیدرمانی و تئاتر درمانی
این روشها برای افزایش اعتماد به نفس و بیانگری بسیار مؤثر هستند.
۲. حضور منظم در محیطهای اجتماعی
کودک باید با همسالان خود تعامل داشته باشد. مکانهای مناسب:
- پارک و فضاهای تفریحی
- مسجد
- سینما، کنسرت و تئاتر
- موزهها و نمایشگاهها
- مهمانیهای خانوادگی
- اردوهای مدرسه
- باغوحش، باغ پرندگان و فضاهای طبیعی
۳. شروع با فعالیتهای انفرادی
ورزشهای فردی و فعالیتهای انفرادی نقطه شروع خوبی برای کودکان بسیار گوشهگیر هستند.
پس از افزایش توانمندی، میتوان آنها را وارد فعالیتهای گروهی کرد.
۴. نظارت اصولی مادران
- تا ۷ سالگی: نظارت مستقیم
- ۷ تا ۱۴ سالگی: نظارت نیمهمستقیم
- ۱۴ تا ۲۱ سالگی: نظارت غیرمستقیم همراه با آزادی بیشتر
۵. تقویت اعتماد به نفس به جای تمرکز بر خجالت
تمرکز باید بر افزایش تواناییها، نه سرزنش رفتارهای کودک باشد.
۶. محبت نامشروط
عشق به کودک نباید وابسته به رفتار یا موفقیت او باشد.
۷. استفاده از اصل پریماک
مثال: «اول تکالیفت را انجام بده، بعد کارتونی که دوست داری را ببین.»
این روش رفتارهای مثبت را تقویت میکند.
اگر مادران رفتار خود را اصلاح نکنند چه پیامدهایی کودک را تهدید میکند؟
- مشکل در دوستیابی
- ضعف در ارتباطات اجتماعی
- انتخاب نادرست شغل و همسر
- کاهش موفقیت تحصیلی و شغلی
- افسردگی و اضطراب
- خطر اسکیزوفرنی در افراد دارای زمینه ژنتیکی
- ناتوانی در درخواست کمک در شرایط خطر
- انزوا و کاهش تعامل روزمره
آسیبهای خجالتی بودن در مدرسه و محیط بیرون
کودک خجالتی نمیتواند مشکلات خود را به معلم یا مدیر گزارش دهد، در شرایط خطر درخواست کمک نمیکند و معمولاً از فعالیتهای گروهی دور میماند.
این چالشها رشد اجتماعی و روانی او را مختل میکنند.
جمعبندی
مادرانی که بیش از حد مراقب هستند، ناخواسته زمینه پرورش کودکان خجالتی را فراهم میکنند.
اما با افزایش آگاهی، قرار دادن کودک در جمعهای اجتماعی، تقویت اعتماد به نفس و ایجاد فرصت تجربه، میتوان از بروز این مشکل جلوگیری کرده و آن را درمان کرد.
